Αναφυλαξία:

 Όταν το Ανοσοποιητικό Σύστημα Χτυπά Συναγερμό

Ανχης(ΥΙ) Παπαδοπούλου Αικατερίνη, Αλλεργιολόγος, Επιμελήτρια 424 ΓΝΣΕ

Η αναφυλαξία είναι μια σοβαρή και ταχύτατα εξελισσόμενη αλλεργική αντίδραση, που μπορεί να απειλήσει άμεσα τη ζωή. Παρόλο που δεν είναι συχνή, η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπισή της είναι ζωτικής σημασίας.

Τι είναι η αναφυλαξία;

Η αναφυλαξία είναι μια οξεία, συστηματική, δυνητικά απειλητική για τη ζωή αντίδραση υπερευαισθησίας που προκαλείται από την απότομη και μαζική απελευθέρωση φλεγμονωδών μεσολαβητών από κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος (σιτευτικά κύτταρα και βασεόφιλα), κυρίως σε απόκριση σε κάποιο αλλεργιογόνο.

Η αντίδραση αυτή χαρακτηρίζεται από ταχεία έναρξη και εμπλοκή πολλαπλών οργάνων ή συστημάτων (π.χ. δέρμα, αναπνευστικό, καρδιαγγειακό, γαστρεντερικό), και αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα με τη χορήγηση αδρεναλίνης, μπορεί να οδηγήσει σε αναφυλακτικό σοκ ή ακόμα και θάνατο.

Αιτιολογικοί Παράγοντες

Οι κυριότεροι αιτιολογικοί παράγοντες αναφυλαξίας περιλαμβάνουν:

• Τροφικά αλλεργιογόνα: Πρωτεΐνες σε ξηρούς καρπούς, θαλασσινά, αυγά, γάλα, σόγια, κ.α.

• Φάρμακα: Πενικιλλίνη και άλλα β-λακταμικά αντιβιοτικά, ΜΣΑΦ (μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη), σκιαγραφικά μέσα.

• Δηλητήριο εντόμων: Ιδιαίτερα σφηκών και μελισσών.

• Άσκηση σε συνδυασμό με τροφική αλλεργία (Τροφοεξαρτώμενη από άσκηση αναφυλαξία)

• Ιδιοπαθής αναφυλαξία: Σε κάποιες περιπτώσεις δεν ταυτοποιείται σαφές αλλεργιογόνο.

Παθογένεια

Η αναφυλαξία προκαλείται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά υπερβολικά σε μια ουσία που το ίδιο θεωρεί επικίνδυνη, ενώ συνήθως δεν είναι. Αυτή η αντίδραση βασίζεται κυρίως σε ειδικά αντισώματα που λέγονται IgE (αντίδραση υπερευαισθησίας τύπου Ι κατά Gell και Coombs).

Όταν το αλλεργιογόνο (όπως ένα τρόφιμο, φάρμακο ή τσίμπημα εντόμου) έρθει σε επαφή με τον οργανισμό, συνδέεται με τα IgE αντισώματα που είναι προσκολλημένα σε κύτταρα του ανοσοποιητικού, τα σιτευτικά κύτταρα και τα βασεόφιλα. Αυτή η σύνδεση προκαλεί την απελευθέρωση ουσιών όπως ισταμίνη, λευκοτριένια, προσταγλανδίνες. Οι ουσίες αυτές με την σειρά τους προκαλούν:

• Διαστολή των αγγείων, με αποτέλεσμα πτώση της αρτηριακής πίεσης

• Αύξηση της διαπερατότητας των αγγείων, που οδηγεί σε οίδημα (πρήξιμο)

• Συστολή των μυών των αεραγωγών, που προκαλεί βρογχόσπασμο και δυσκολία στην αναπνοή

Αυτές οι μεταβολές μπορούν να εξελιχθούν πολύ γρήγορα και να οδηγήσουν σε αναφυλακτικό σοκ, αν δεν υπάρξει άμεση αντιμετώπιση.

Κλινική Εικόνα

Η συμπτωματολογία εμφανίζεται ταχέως, συνήθως εντός λεπτών από την έκθεση στο αλλεργιογόνο. Η ταχύτητα εμφάνισης και η πολυοργανική συμμετοχή είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα.

Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Δερματικές εκδηλώσεις: Κνίδωση, ερύθημα, αγγειοοίδημα.

• Αναπνευστικά: Βρογχόσπασμος, συριγμός, δύσπνοια, λαρυγγικό οίδημα.

• Κυκλοφορικά: Υπόταση, ταχυκαρδία, καταπληξία.

• Γαστρεντερικά: Ναυτία, έμετος, κοιλιακά άλγη.

• Νευρολογικά: Σύγχυση, λιποθυμία, απώλεια συνείδησης.

Η σοβαρότητα κυμαίνεται από ήπια επεισόδια έως αναφυλακτικό σοκ με πιθανή καρδιοαναπνευστική ανακοπή.

Η σημασία της άμεσης αντιμετώπισης

Η αναφυλαξία απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση. Η καθυστέρηση στη χορήγηση πρώτων βοηθειών μπορεί να έχει μοιραία αποτελέσματα. Το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα είναι η χορήγηση αδρεναλίνης ενδομυϊκά, συνήθως μέσω ειδικού αυτοενέσιμου στυλό (π.χ. Anapen, Jext). Η δοσολογία της αδρεναλίνης (1:1000) είναι για τους ενήλικες: 0,3–0,5 mL και για τα παιδιά: 0,01 mg/kg σωματικού βάρους (μέγιστο 0,3 mg) και η χορήγηση πρέπει να επαναλαμβάνετε κάθε 5–15 λεπτά αν δεν υπάρχει βελτίωση.

Επιπλέον μέτρα αντιμετώπισης περιλαμβάνουν:

• Κλήση σε ασθενοφόρο αμέσως (166 στην Ελλάδα)

• Τοποθέτηση του ατόμου σε ύπτια θέση με τα πόδια ψηλά (αν δεν έχει δύσπνοια)

• Χορήγηση αντιισταμινικών ή/και κορτικοστεροειδών (επικουρικά, όχι αντί για αδρεναλίνη)

Μετά τη χορήγηση της αδρεναλίνης, είναι απαραίτητη η άμεση μεταφορά στο νοσοκομείο, ακόμα κι αν τα συμπτώματα φαίνονται να υποχωρούν, καθώς μπορεί να υπάρξει υποτροπή (διφασική αναφυλαξία).

Πρόληψη και εκπαίδευση: το «κλειδί» για τη ζωή

Άτομα με ιστορικό αναφυλαξίας ή σοβαρής αλλεργίας πρέπει:

• Να αποφεύγουν συστηματικά το αλλεργιογόνο

• Να έχουν σχέδιο δράσης αναφυλαξίας και να παρακολουθούνται τακτικά από αλλεργιολόγο

• Να έχουν πάντα μαζί τους τα φάρμακα έκτακτης χορήγησης (αυτοενέσιμη αδρεναλίνη, αντισταμινικά, κορτικοστεροειδή)

• Να φέρουν ιατρική ταυτότητα (ιατρικό βραχιολάκι) που να αναγράφει την αλλεργία τους

• Να ενημερώνουν το σχολείο, τον εργασιακό χώρο ή το περιβάλλον τους για την κατάστασή τους

Επίλογος

Η αναφυλαξία είναι μια επείγουσα ιατρική κατάσταση που απαιτεί εγρήγορση, γνώση και ταχύτητα. Παρόλο που οι περισσότερες αλλεργικές αντιδράσεις είναι ήπιες, η αναφυλαξία μπορεί να εξελιχθεί ραγδαία και να απειλήσει τη ζωή ακόμα και υγιών ατόμων χωρίς προηγούμενο ιστορικό. Μία αντίδραση ύποπτη ως αναφυλακτική δεν είναι κάτι που πρέπει να αγνοηθεί ή να αντιμετωπίζεται επιφανειακά. Ακόμα κι αν το επεισόδιο πέρασε, είναι ζωτικής σημασίας να εντοπιστεί η αιτία που το προκάλεσε. Η επίσκεψη σε αλλεργιολόγο αποτελεί αναγκαίο βήμα για τη σωστή διάγνωση και πρόληψη μελλοντικών αντιδράσεων. Μέσα από εξειδικευμένες εξετάσεις και καθοδήγηση, μπορεί να δημιουργηθεί ένα προσωπικό πλάνο προστασίας.

Η συνεχής εκπαίδευση των ασθενών, η ενημέρωση του γενικού πληθυσμού, η διασφάλιση της πρόσβασης σε κατάλληλα φάρμακα πρώτης γραμμής και η έγκαιρη χορήγηση αδρεναλίνης επί επεισοδίου αποτελούν βασικούς πυλώνες πρόληψης και αντιμετώπισης.

Η αναφυλαξία δεν είναι συχνή, αλλά οι επιπτώσεις της μπορούν να είναι δραματικές. Η ετοιμότητα, η ταχεία αναγνώριση και η άμεση αντιμετώπιση σώζουν ζωές.